भारतीय राजनीतिमा एउटा यस्तो नाम, जसले एक्लै ३४ वर्ष लामो वामपन्थी किल्ला ढाल्ने आँट गर्यो— उनी हुन् ममता बनर्जी। आज पश्चिम बङ्गालको राजनीतिमा ‘दीदी’ शब्द एउटा सम्बोधन मात्र नभई एउटा राजनीतिक साम्राज्यको पर्यायवाची बनिसकेको छ। सन् २०११ मा सत्तामा आएकी ममता अहिले चौथो कार्यकालका लागि चुनावी अग्निपरीक्षामा छिन्।
‘जायन्ट किलर’ को उदय र वामपन्थी किल्लाको पतन
सन् १९५५ मा कोलकाताको मध्यमवर्गीय परिवारमा जन्मिएकी ममताको यात्रा विद्यार्थी राजनीतिबाट सुरु भएको थियो।
जायन्ट किलर: सन् १९८४ मा मात्र २९ वर्षको उमेरमा कम्युनिस्टका कद्दावर नेता सोमनाथ चटर्जीलाई पराजित गरेपछि उनी राष्ट्रिय चर्चामा आइन्।
ऐतिहासिक परिवर्तन: ३४ वर्षसम्म बङ्गालमा शासन गरेको वाममोर्चालाई सन् २०११ मा विस्थापित गर्दै उनी पहिलो महिला मुख्यमन्त्री बनिन्। सिंगुर र नन्दीग्रामको जग्गा आन्दोलन नै उनको सत्ताको सिँढी बन्यो, जहाँ उनले किसानको हकमा ‘माटी, मानुष र मान्छे’ को नारा दिइन्।
सत्ताको आधार: लोककल्याणकारी योजनाहरू
ममता बनर्जीको लोकप्रियताको मुख्य कडी उनले ल्याएका सामाजिक सुरक्षाका कार्यक्रमहरू हुन्। विशेष गरी महिला मतदाताहरू उनको ‘भोट बैंक’ का मेरुदण्ड हुन्।
कन्याश्री योजना: बालविवाह रोक्न र बालिकाहरूलाई विद्यालय पठाउन ल्याइएको यो योजना विश्वभर प्रशंसित छ।
लक्ष्मी भण्डार: ७१ लाखभन्दा बढी महिलाहरूलाई मासिक आर्थिक सहयोग दिएर उनले घर-घरमा आफ्नो प्रभाव जमाएकी छन्।
दुआरे सरकार: सरकारी सेवालाई जनताको ढोकामै पुर्याउने अभियानले कर्मचारीतन्त्रको ढिलासुस्तीलाई चुनौती दिएको छ।
विवाद र चुनौतीको पहाड
’दीदी’ को शासनकाल जति चर्चित छ, त्यति नै विवादित पनि छ।
भष्टाचारका दाग: ‘सारदा’ र ‘नारदा’ देखि पछिल्लो समयको ‘शिक्षक नियुक्ति घोटाला’ सम्मले उनको दल तृणमूल कांग्रेसको छविमा प्रश्न उठाएको छ। कोइला तस्करी र पशु तस्करी जस्ता मुद्दामा केन्द्रीय एजेन्सीहरू (CBI/ED) को सक्रियताले उनलाई दबाबमा पारेको छ।
राजनीतिक हिंसा: बङ्गालको चुनावी हिंसा भारतीय राजनीतिकै एउटा कालो पक्ष मानिन्छ। सन् २०२१ को चुनावपछि देखिएको हिंसा र कानुनी शासनमाथिको प्रश्नले उनको आलोचना हुने गरेको छ।
२०११ देखि २०२४ सम्मको चुनावी यात्रा
निर्वाचन परिणाम / सिट (TMC) मुख्य प्रभाव
- २०११ विधानसभा २२७ (गठबन्धन) ३४ वर्षे वाम शासनको अन्त्य।
- २०१६ विधानसभा २११ एकल बहुमत र अझ शक्तिशाली उदय।
- २०२१ विधानसभा २१५ भाजपाको ठूलो चुनौतीलाई परास्त गर्दै ‘बङ्गालकी छोरी’ को जीत।
- २०२४ लोकसभा २९/४२ प्रधानमन्त्री
२०२६ को अन्तिम परीक्षा: भवानीपुर कि भाजपा?
सन् २०२६ को विधानसभा निर्वाचन ममताका लागि सबैभन्दा कठिन सावित भएको छ। एकातिर भाजपाको आक्रामक ‘हिन्दुत्व’ एजेन्डा र अर्कोतिर ९१ लाख मतदाताको नाम सूचीबाट हटाइएको विवाद। भवानीपुर निर्वाचन क्षेत्र यसपटक उनको इज्जतको लडाइँ बनेको छ।
‘बङ्गालकी छोरी’ को भविष्य
सादा सुती साडी र हवाई चप्पलमा देखिने ममता बनर्जीको सादगी र सडकमा उत्रने विद्रोही स्वभाव नै उनको शक्ति हो। तर, उद्योगको अभाव र बढ्दो बेरोजगारीले युवा पुस्तामा असन्तुष्टि देखिन्छ। के ‘लक्ष्मी भण्डार’ का योजनाहरूले भ्रष्टाचारका दागहरूलाई पखाल्न सक्लान्? वा बङ्गालले यसपटक नयाँ ‘परिवर्तन’ रोज्ला?
मे ४ को चुनावी नतिजाले नै ‘दीदी’ को राजनीतिक भविष्यको अन्तिम फैसला गर्नेछ।